Người lính già hướng đôi mắt ra biển, lớp lớp sóng nhâp nhô đuổi nhau vào bờ! Từng đàn chim hải âu chao lượn trên sóng nước! Chim hải âu là biểu tượng của sự kiên cường và sức sống mãnh liệt của loài chim trên đại dương! Chúng luôn được biển, trời tạo cho những tốt lành. 

Những người tập kết cũng vậy, sau khi đặt chân lên đất Bắc đã được Bác Hồ, Trung ương Đảng và đồng bào các tỉnh phía Bắc đón nhận và tạo mọi điều kiện học tập, lao động và chiến đấu! Những người tập kết có nhiều đóng góp vô cùng quan trọng cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đập tan chế độ Mĩ Ngụy ở miền Nam, thống nhất Đất Nước. 

Trong đó, nhiều người đã trở thành những nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng, Nhà nước; nhiều cán bộ cấp cao, các tướng lĩnh, Anh hùng lực lượng vũ trang, Anh hùng lao động; Nhà khoa học đầu ngành, Văn nghệ sĩ nổi tiếng, góp phần làm rạng danh quê hương, đất nước.

Bồi hồi nhớ lại trên chuyến tàu tập kết năm ấy, ông đi cùng Nguyễn Văn Bảy (Biệt danh là Bảy B) quê ở xã xã Hưng Mỹ, tỉnh Cà Mau. Trong những phi công anh hùng của Không quân Nhân dân Việt Nam thời đánh Mĩ, có hai người trùng họ, tên, cùng quê miền Nam! Để phân biệt, đơn vị đã thêm chữ A và B vào sau tên của họ, đó là: Anh hùng phi công Nguyễn Văn Bảy (Bảy A) quê  Đồng Tháp. Anh hùng phi công Nguyễn Văn Bảy (Bảy B) quê Cà Mau. 

Khi ông được sang Ba Lan Học tập nghiên cứu, Nguyễn Văn Bảy được đưa đi đào tạo phi công tại Liên Xô, về nước tham gia chiến đấu năm 1968. Trực tiếp chiến đấu trong bốn năm, ông đã bắn hạ bốn máy bay và bắn cháy một tàu chiến Mỹ. Cho đến bây giờ Nguyễn Văn Bảy vẫn là phi công duy nhất ở Việt Nam thả bom làm cháy tàu chiến Mỹ!

Sau khi ông nhận bằng Tiến sỹ, rồi Viện sỹ Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô, về nước, nôn nao đi tìm bạn hiền thì nhận được hung tin: Nguyễn Văn Bảy đã hy sinh oanh liệt!

Ngày 6 tháng 5 năm 1972, biên đội MiG-17 của Nguyễn Văn Bảy không chiến với 24 máy bay cường kích Mỹ bao gồm các loại A-6, A-7, F-4 nhằm ngăn chặn không quân Mỹ bắn phá miền Bắc. Sau khi bắn hạ một chiếc A-6, máy bay của ông bị bị trúng đạn của máy bay giặc, rơi ở vùng núi Thanh Hóa. Ông được chôn cất ở chân núi Lê Lai, sau đó di dời về nghĩa trang huyện Quảng Xương. Năm 1990 ông được đưa về mai táng tại quê nhà.

Năm 1994, Nguyễn Văn Bảy được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Chiếc máy bay tiêm kích MiG-17 mang số hiệu 2047 do ông  điều khiển ném bom tàu khu trục Mỹ vào năm 1972, hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Phòng không - Không quân Nhân dân Việt Nam tại Thủ đô Hà Nội. 

Trong cuộc hành trình tập kết kỳ diệu năm ấy có hàng chục ngàn người, biết mấy ai có điều kiện trở lại bến sông này? Ai còn, ai mất? Ông chợt nhớ đến câu nói nổi tiếng của Lão Tử: Hành trình vạn dặm bắt đầu từ một bước chân! 

Đúng vậy! Bước chân đầu tiên của những người tập kết từ bến Sông Đốc đã đi trên mọi nẻo đường Đất Nước, rất nhiều người trở về Nam qua đường Trường Sơn, qua đường Hồ Chí Minh trên biển. Từ bến sông này, ông ra Bắc, sang Ba Lan, Liên Xô học tập nghiên cứu, về nước công tác ở Ủy ban khoa học nhà nước tại Hà Nội, về Trường Đại học Cần Thơ, rồi được phân công thành lập Trường Đại học mở ở Thành phố Hồ Chí Minh… 

Đi tập kết lúc 16 tuổi, bước chân đầu tiên lên con tàu Kilinski đến bây giờ hơn 70 năm, những bước chân ông cộng lại có lẽ phải dài bằng nhiều vòng trái đất! Ông ngậm ngùi nghĩ về những người tập kết và bao người ngã xuống cách ngày thống nhất Bắc Nam chỉ vài bước chân! 

Đang miên man với những hình ảnh về bước chân đi tập kết, những cánh hải âu bất thần vút qua trước mặt, kéo ông về thực tại. Ngày xưa Má Sảnh gửi tặng Bác Hồ cây vú sữa, được Người trồng bên nhà 54, bên nhà sàn, đó là trồng vào lịch sử biểu tượng tấm lòng của đồng bào miền Nam đối với Bác và tình yêu thương của Bác với miền Nam. Hơn 70 năm sau, Đảng bộ và nhân dân Cà Mau xây Tượng đài Kỷ niệm chuyến tàu tập kết là xây vào lịch sử, tạc vào truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.

Tượng đài kỷ niệm chuyến tàu tập kết không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn mang giá trị lịch sử sâu sắc, khắc họa tinh thần quả cảm và ý chí quật cường của đồng bào, cán bộ, chiến sĩ miền Nam. Đó là biểu tượng, nơi lưu giữ ký ức về những ngày tháng oanh liệt của Đảng bộ và nhân dân Cà Mau trong khói lửa chiến tranh! 

Sự kiện Tập kết ra Bắc năm 1954 là một trong những dấu mốc quan trọng trong lịch sử Việt Nam, diễn ra ngay sau khi Hiệp định Giơnevơ được ký kết, tạm thời chia cắt đất nước thành hai miền Nam – Bắc. 

Hơn 70 năm đã đi qua, Đất nước qua bao thăng trầm giờ đã “sánh vai cùng các cường quốc năm châu”[i] đầy kiêu hãnh tự hào! Tượng đài chuyến tàu tập kết là tri ân là kết nối lịch sử quá khứ - hiện tại – tương lai; là điều kiện, nguồn cảm hứng để trái tim kết nối trái tim; tâm hồn kết nối tâm hồn! Những trái tim những tâm hồn luôn hết mình vì đồng bào vì Tổ quốc! 

i . Lời của Bác Hồ  trong “Thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa”, ngày 15-9-1945.