Tin tức - Sự kiện » Nghiên cứu giáo dục
  Đăng nhập
 Tìm kiếm
Đóng
 Liên kết Email
Đóng


 Nghiên cứu Giáo dục
Đóng
Xây dựng văn hóa tổ chức trong nhà trường

[ Cập nhật vào ngày (08/01/2019) ] - [ Số lần xem: 40 ]

Xây dựng văn hóa tổ chức trong nhà trường là vấn đề rất có ý nghĩa, nhất là trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện nhà trường hiện nay. Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam vừa phê duyệt Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn 2018-2025”. Mục tiêu chung của đề án là tăng cường xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học nhằm tạo chuyển biến căn bản về ứng xử văn hóa của cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên, học sinh, sinh viên để phát triển năng lực, hoàn thiện nhân cách, lối sống văn hóa. Bên cạnh đó, cần xây dựng văn hóa trường học lành mạnh, thân thiện; nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo; góp phần xây dựng con người Việt Nam: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo.


Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã nêu: “Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống”. Chính vì vậy văn hóa tổ chức trong nhà trường là một nội dung quan trọng của quản lý và lạnh đạo nhà trường nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ, giáo dục lý tưởng, tri thức, đạo đức, lối sống cho người học.

Là một nhà khoa học nghiên cứu về lĩnh vực quản lý giáo dục, trên cơ sở tìm hiểu những hình thái và cấp độ thể hiện của văn hóa tổ chức trong nhà trường, tác giả có bài viết “Xây dựng văn hóa tổ chức trong nhà trường” nhằm phân tích, làm rõ tầm quan trọng của xây dựng văn hóa tổ chức trong nhà trường với các biểu hiện: văn hóa là một thứ tài sản lớn của bất kỳ một tổ chức nhà trường nào; văn hóa tạo động lực làm việc cho mọi thành viên; văn hóa hỗ trợ việc điều phối và kiểm soát, hạn chế tiêu cực và xung đột; văn hóa góp phần nâng cao chất lượng các hoạt động giáo dục của nhà trường và đề xuất một số biện pháp xây dựng, phát triển văn hóa tổ chức trong nhà trường hiện nay.

II. Nội dung chính của vấn đề

2.1. Khái niệm “Văn hóa tổ chức”, “Văn hóa tổ chức trong nhà trường”

Văn hóa tổ chức (hay văn hóa của tổ chức) là quan niệm giá trị cơ bản của tổ chức được toàn thể các thành viên trong tổ chức tự giác chấp nhận. Nó quy định cung cách tư duy, cung cách hành động của mọi thành viên trong tổ chức đến mức trở thành những thói quen, nếp nghĩ của mọi người. Đây cũng là tài sản chung, là truyền thống của tổ chức. Một tổ chức mạnh là tổ chức tạo được một nền văn hóa của nó gồm những quan điểm giá trị cơ bản, ý thức trách nhiệm của tất cả thành viên trong tổ chức, một không khí tâm lý thúc đẩy mọi người phấn đấu, bảo đảm cho tổ chức luôn luôn thành công, góp phần tích cực thúc đẩy quá trình đổi mới và phát triển của tổ chức.[1]

Nói về văn hóa tổ chức trong giáo dục mà cụ thể là văn hóa tổ chức trong nhà trường. Nó được xem là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và cảm xúc quyết định tính cách của các thành viên trong tổ chức giáo dục đó.

Trong bối cảnh phát triển nhà trường nước ta hiện nay, văn hóa tổ chức của nhà trường cần được định hướng thế nào để thực sự phát huy ảnh hưởng tích cực của nó đến mọi thành viên trong tổ chức nhà trường, đặc biệt là thế hệ trẻ đang trưởng thành. Bởi lẽ, nhà trường là một tổ chức nên văn hóa nhà trường trước hết là văn hóa của một tổ chức hành chính - sư phạm.

2.2. Những hình thái và cấp độ thể hiện của văn hóa tổ chức trong nhà trường được thể hiện qua các nội dung như sau:

 Phần nổi có tính vật chất; các giá trị được thể hiện; các ngầm định nền tảng; phong cách ứng xử hàng ngày; phong cách làm việc; phương pháp ra quyết định; phương pháp truyền thông.

3. Tầm quan trọng của xây dựng văn hóa tổ chức trong nhà trường [2]

3.1. Văn hóa là một thứ tài sản lớn của bất kỳ một nhà trường nào

Có không ít người đã khẳng định: văn hóa quyết định trường tồn của một tổ chức, đó là ý nghĩa lớn nhất của văn hóa. Nó càng có ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt đối với nhà trường, bởi lẽ, hơn bất kỳ một tổ chức nào, tính văn hóa là tính chất đặc thù của nhà trường. Điều này được xác định dựa trên những căn cứ sau:

Nhà trường là nơi bảo tồn và lưu truyền các giá trị văn hoá nhân loại;

Nhà trường là nơi đào tạo, rèn luyện những lớp người mới, chủ nhân gìn giữ và sáng tạo văn hóa cho tương lai;

Nhà trường là nơi con người với con người (người dạy với người học) cùng hoạt động để chiếm lĩnh các mục tiêu văn hóa, theo những cách thức, dựa trên những phương tiện văn hóa, trong môi trường văn hóa đại diện cho mỗi vùng, miền, địa phương.

3.2. Văn hóa tổ chức nhà trường tạo động lực làm việc

Động lực làm việc trong nhà trường - thường được gọi là động lực sư phạm được tạo nên bởi nhiều yếu tố, trong đó văn hóa là một động lực vô hình nhưng có sức mạnh kích cầu nhiều khi hiệu quả hơn cả các biện pháp kinh tế. Cụ thể:

Văn hóa nhà trường giúp giáo viên, nhân viên, học sinh thấy rõ mục tiêu, định hướng và bản chất công việc mình làm;

Văn hóa nhà trường phù hợp, tích cực tạo ra các mối quan hệ tốt đẹp giữa các cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trong tập thể sư phạm, giữa giáo viên và học sinh; đồng thời, tạo ra một môi trường làm việc thoải mái, vui vẻ, lành mạnh. Đó là nền tảng tinh thần cho sự sáng tạo – điều vô cùng quan trọng đối với hoạt động sư phạm mà đối tượng là tri thức và con người;

Văn hóa nhà trường tích cực giúp cho người dạy, người học và mỗi cá nhân trong lực lượng xã hội xung quanh có cảm giác tự hào, hãnh diện vì được là thành viên của tổ chức nhà trường, được làm việc vì những mục tiêu cao cả của nhà trường.

Muốn tạo động lực cần khơi dậy nhu cầu và đáp ứng nhu cầu chính đáng của mọi người. Khi nhu cầu còn ở mức độ thấp, động lực với người lao động sư phạm là đồng lương, thu nhập, tiền thưởng … bó gọn trong những giá trị vật chất. Khi nhu cầu vật chất thỏa mãn một mức độ cao hơn, người lao động nói chung, nhà giáo nói riêng sẵn sàng đánh đổi, chọn mức thu nhập thấp hơn để được làm việc ở một môi trường hoà đồng, thân thiện, thoải mái, được cống hiến, sáng tạo và được thừa nhận, tôn trọng và phát triển.

3.3. Văn hóa tổ chức nhà trường hỗ trợ điều phối và kiểm soát

Văn hóa tổ chức nhà trường hỗ trợ điều phối và kiểm soát hành vi của các cá nhân bằng các chuẩn mực, thủ tục, quy trình, quy tắc và bằng dư luận, truyền thuyết do những thế hệ con người trong tổ chức nhà trường xây dựng lên.

Khi nhà trường phải đối mặt với một vấn đề phức tạp, chính văn hóa tổ chức là điểm tựa tinh thần, giúp các nhà quản lý trường học và đội ngũ giáo viên hợp tác, phát huy trí lực để có những quyết định và sự lựa chọn đúng đắn nhằm duy trì sự ổn định và phát triển của tổ chức nhà trường.

3.4. Văn hóa tổ chức nhà trường hạn chế tiêu cực và xung đột

Văn hóa tổ chức nhà trường giúp các thành viên tổ chức thống nhất về cách nhận thức vấn đề, cách đánh giá, lựa chọn, định hướng và hành động. Nó tựa như chất keo gắn kết các thành viên lại thành một khối, tạo ra những dư luận tích cực hạn chế những biểu hiện tiêu cực trái với quy tắc, chuẩn mực thông thường của tổ chức. Nó hạn chế những nguy cơ mâu thuẫn và xung đột; hoặc khi xung đột là không thể tránh khỏi thì văn hóa nhà trường tạo ra hành lang pháp lý - đạo lý phù hợp để góp phần khắc phục, giải quyết xung đột trên nguyên tắc không để phá vỡ tính chỉnh thể của tổ chức nhà trường.

3.5. Nâng cao chất lượng các hoạt động giáo dục của nhà trường

Tổng hợp tất cả các yếu tố trên, từ sự gắn kết, tạo động lực, điều phối kiểm soát và hạn chế những nguy cơ làm giảm sức mạnh của tổ chức, có thể thấy rằng, văn hóa tổ chức đã làm tăng hiệu quả các hoạt động trong nhà trường, trên cơ sở đó mà dần dần tạo nên những phẩm chất đặc trưng riêng, khác biệt cho tổ chức trường học. Đó là cơ sở nâng cao uy tín, “thương hiệu” của nhà trường, tạo đà cho các bước phát triển tốt hơn.

4. Một số biện pháp xây dựng, phát triển văn hóa tổ chức trong nhà trường

Trong mỗi nhà trường, văn hóa tồn tại một cách tự nhiên, khách quan. Do vậy, nhà trường nào cũng có văn hóa của riêng mình. Để tạo lập và phát triển bản sắc văn hóa riêng ấy, mỗi nhà trường cần nhận thức rõ bản chất văn hóa của trường mình; đồng thời, quá trình xây dựng và phát triển văn hóa ở một nhà trường phải là việc làm lâu dài, có chủ đích rõ ràng và tiếp nối của các chủ thể quản lý nhà trường cùng với sự thống nhất, đồng thuận của tập thể sư phạm.

Xây dựng và phát triển văn hóa nhà trường là cả một quá trình liên tục, lâu dài, không phải chuyện ngày một ngày hai, vì vậy cần có những bước đi phù hợp. Dưới đây, tác giả đề xuất 7 biện pháp xây dựng, phát triển văn hóa nhà trường dựa trên cơ sở 11 mô hình xây dựng văn hóa tổ chức do hai tác giả Julie Heifetz & Richard Hagberg đề xuất.[2]

4.1.Tìm hiểu môi trường và các yếu tố ảnh hưởng tới chiến lược phát triển của nhà trường trong tương lai xem những yếu tố nào có ảnh hưởng tích cực làm thay đổi chiến lược phát triển của tổ chức nhà trường;

4.2. Xác định đâu là giá trị cốt lõi làm cơ sở cho thành công. Đây là bước cơ bản nhất. Các giá trị cốt lõi phải là các giá trị không phai nhòa theo thời gian và là trái tim và linh hồn của nhà trường;

4.3. Xây dựng tầm nhìn – một bức tranh lý tưởng trong tương lai mà nhà trường sẽ vươn tới. Đây là định hướng để xây dựng văn hóa nhà trường, thâm chí có thể tạo lập một nền văn hóa tường lai cho nhà trường khác hẳn trạng thái hiện tại;

4.4. Đánh giá văn hóa hiện tại và xác định những yếu tố văn hóa nào cần thay đổi. Văn hóa thường tiềm ẩn, khó thấy nên việc đánh giá là cực kỳ khó khăn, dễ gây nhầm lẫn vì các chủ thể văn hóa vốn đã hòa mình vào nền văn hóa đương đại, khó nhìn nhận một cách khách quan sự tồn tại của những hạn chế và những mặt trái, mặt tiêu cực cần thay đổi;

4.5. Xác định vai trò của lãnh đạo trong việc dẫn dắt, thay đổi và phát triển văn hóa nhà trường. Lãnh đạo phải thực hiện vai trò người đề xướng, người hướng dẫn các nỗ lực thay đổi, phổ biến nhu cầu thay đổi. Lãnh đạo lại có vai trò hoạch định tầm nhìn, truyền bá cho mọi thành viên nhận thức đúng tầm nhìn đó, có sự tin tưởng và cũng nỗ lực thực hiện; cũng như chính lãnh đạo là người có vai trò xua đi những đám mây ngờ vực, lo âu của các thành viên trong tổ chức nhà trường;

4.6. Soạn thảo một kế hoạch, một phương án hành động cụ thể, chi tiết tới từng việc, từng người, phù hợp với các điều kiện thời gian và nguồn lực khác để có thể thực thi được kế hoạch đó;

4.7. Thường xuyên đánh giá văn hóa nhà trường và thiết lập các chuẩn mực mới, những giá trị mới mang tính thời đại; đặc biệt là các giá trị học tập không ngừng và thay đổi thường xuyên. Việc truyền bá các giá trị mới cho mọi thành viên trong nhà trường cần được coi trọng song song với việc duy trì những giá trị, chuẩn mực tốt đã xây dựng được là lọc bỏ những chuẩn mực, giá trị cũ lỗi thời hoặc gây ra ảnh hưởng tiêu cưc cho tiến trình phát triển của văn hóa nhà trường.

III. Kết luận

Văn hóa tổ chức là vấn đề thuộc phạm trù tinh thần nhưng không hoàn toàn trừu tượng. Đó là sự thống nhất giữa những giá trị vật chất và giá trị tinh thần được các thành viên xây dựng qua quá trình phát triển của tổ chức. Trong nhà trường – một thực thể có tính chất hành chính-sư phạm, văn hóa không chỉ là môi trường bên ngoài tác động tới đời sống tư tưởng, tình cảm của các thành viên mà còn là cơ cấu vận hành, phương pháp, cách thức hoạt động của nhà trường. Văn hóa tổ chức thực sự là động lực cho sự phát triển của mỗi nhà trường. Bởi vậy, quan tâm xây dựng và phát triển văn hóa tổ chức trong mỗi nhà trường là con đường đúng đắn và hiệu quả để góp phần nâng cao chất lượng thực của mỗi nhà trường. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, đây càng là vấn đề quan trọng và cần thiết với mọi nhà trường; đòi hỏi sự quan tâm chung và những kế hoạch, việc làm cụ thể trong một lộ trình chiến lược hợp lý, với không những các cấp lãnh đạo, quản lý mà còn với tất cả mọi thành viên trong nhà trường.

Trong quá trình xây dựng văn hóa tổ chức trong nhà trường, người lãnh đạo phải là “chim đầu đàn”. Họ phải chứng tỏ mình là người tiên phong trong việc canh tân (đổi mới) giáo dục, người nắm vững quan điểm, đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước, người biết đồng cảm và chia sẻ khó khăn với thuộc cấp, biết tạo điều kiện thuận lợi cho các thành viên làm việc và thành công, biết khích lệ, tôn trọng lao động của mọi người. [1]

 

 

Tài liệu tham khảo

 

[1] Trần Kiểm, 2007, Tiếp cận hiện đại trong quản lý giáo dục. Nhà xuất bản Đại học sư phạm, trang 94,98,110;

[2] Phạm Quang Huân,  Văn hóa tổ chức trong nhà trường và phương hướng xây dựng, Viện nghiên cứu Sư phạm- Trường ĐHSP Hà Nội;




Phan Hồng Phúc

Xem thêm: Tư liệu chuyên ngành


Các ý kiến của bạn đọc





 Video
Đóng
 Quảng cáo
Đóng

 LINK liên kết
Đóng


 Thống kê
Đóng

Người dùng Online: Người dùng online:
Khách: Khách: 3
Members: Thành viên: 0
Tổng: Tổng: 3

Người dùng Online: Lượt truy cập: